Pek çok kişi nöbet ile epilepsi arasındaki farkı bilmez. Epilepsinin dünya genelindeki—özellikle de ülkemizdeki—yüksek yaygınlığı göz önüne alındığında, bu iki durumu ve farklarını anlamak önemlidir.
Nöbet, beynin aniden ve anormal biçimde aktif hâle gelmesiyle ortaya çıkar: sinir hücreleri aynı anda yoğun elektriksel sinyaller boşaltır. Bu durum beynin herhangi bir bölgesinde olabilir ve bazen yalnızca bedenin bir kısmını, bazen de tamamını etkileyen belirtiler oluşturur. Süre genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasındadır.
Nöbet belirtileri şunları içerebilir:
-
Tekrarlayıcı istemsiz hareketler (dudak çiğneme, hızlı göz kırpma, ses çıkarma)
-
Bir noktaya dalıp kalma
-
Hafif kas sıçramaları
-
Bazı durumlarda şiddetli ve uzun süren kasılmalar
Atak sırasında kişi istemeden kendini yaralayabilir: dilini ısırabilir, şiddetli hareketler nedeniyle etrafa çarpıp uzuvlarını ya da başını incitebilir. Nöbetlere idrar/dışkı kaçırma ve bilinç kaybı eşlik edebilir.
Unutmayın: Her bayılma veya bilinç kaybı nöbet değildir; kalp sorunları, düşük tansiyon veya düşük kan şekeri gibi nedenlerden kaynaklanabilir.
Tek bir nöbet = Epilepsi değildir.
Dünya nüfusunun yaklaşık %10’u yaşamında bir kez nöbet geçirebilir. Epilepsi, nedeni açıklanamayan en az iki nöbet ile tanımlanır. Nöbet sıklığı yılda birden günde birkaç keze kadar değişebilir.
Epilepsi her yaşta (çocukluktan yaşlılığa), her cinsiyette ve etnik grupta görülebilir; başlama yaşı erken çocuklukta daha sıktır.
Dünya genelinde yaklaşık 50 milyon kişi epilepsiyle yaşamaktadır. İran Epilepsi Derneği’ne göre ülkemizde 1,2 milyondan fazla hasta vardır. Vakaların yaklaşık %80’i düşük ve orta gelirli ülkelerde görülür; bunun olası nedenleri enfeksiyonların, trafik kazalarının ve gebelik/doğum komplikasyonlarının (anne yetersiz beslenmesi, uzamış doğum) daha sık olmasıdır. Bazı olgularda epilepsi genetik kökenli olabilir.
Hastaların ve ailelerin doğru eğitimi ve düzenli takip ile olguların %70’inden fazlası mevcut ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Zamanında ve uygun tedavi, yaşam kalitesini artırır, bedensel/ruhsal komplikasyon riskini azaltır ve çoğu kişinin araç kullanma, spor yapma, seyahat etme gibi günlük yaşamını normal şekilde sürdürmesini sağlar.
Kaynaklar:
-
UpToDate 2025 / Epilepsia
-
Adams and Victor’s Principles of Neurology, 12. baskı, Bölüm 15
-
Aminoff’s Neurology and General Medicine, Nöbetler ve Genel Tıbbi Hastalıklar