بسیاری از افراد تفاوت بین تشنج و صرع را نمیشناسند. با توجه به شیوع بالای صرع در جهان، بهویژه در کشورمان، لازم است درباره این دو وضعیت و تفاوتهایشان آگاهی بیشتری کسب کنیم.
تشنج زمانی رخ میدهد که مغز بهطور ناگهانی و غیرطبیعی فعال شود. در این وضعیت، سلولهای عصبی حجم زیادی از سیگنالهای الکتریکی را به طور ناگهانی تخلیه میکنند. این رویداد ممکن است در هر بخشی از مغز اتفاق بیفتد و علائمی ایجاد کند که گاهی فقط بخشی از بدن و گاهی کل بدن را درگیر کند. مدت هر حمله تشنج معمولاً بین چند ثانیه تا چند دقیقه متغیر است.
تشنجها میتوانند به شکلهای مختلف ظاهر شوند؛ از جمله:
- حرکات تکراری غیرارادی (مثل جویدن لب، پلک زدن سریع یا صدا درآوردن)،
- خیره شدن به یک نقطه،
- پرشهای خفیف عضلانی،
- و در گاهی موارد تشنجهای شدید و طولانی.
در طول این حملات، فرد ممکن است بهطور غیرارادی به خودش آسیب بزند. مثلا زبانش را گاز بگیرد یا بر اثر تکانهای شدید به اطراف برخورد کند و دچار آسیب اندام یا حتی ضربه به سر شود. این حملات گاهی با بیاختیاری ادرار یا مدفوع و از دست دادن هوشیاری نیز همراه است.
البته باید توجه داشت که هر نوع غش کردن یا از دست دادن هوشیاری لزوما تشنج نیست و ممکن است علتهای دیگری چون اختلالات قلبی، افت فشار خون یا کاهش قند خون داشته باشند.
نکته مهم این است که داشتن یک حمله تشنج بهتنهایی به معنی ابتلا به صرع نیست. در واقع تنها حدود ۱۰ درصد مردم جهان ممکن است در طول عمر خود یک بار تشنج را تجربه کنند. صرع زمانی تشخیص داده میشود که فرد حداقل دو حمله تشنج بدون علت مشخص داشته باشد. تعداد این حملات در افراد مبتلا میتواند از کمتر از یک بار در سال تا چند بار در روز متفاوت باشد.
بهتر است بدانیم صرع در هر سنی، از کودکی تا سالمندی و در هر جنس و نژادی دیده میشود اما شروع آن در خردسالی شایعتر است.
صرع با حدود ۵۰ میلیون نفر مبتلا در جهان، یکی از شایعترین بیماریهای مزمن غیرواگیر است. طبق آمار انجمن صرع ایران، بیش از یک میلیون و دویست هزار نفر در کشور ما به این بیماری مبتلا هستند. حدود ۸۰ درصد مبتلایان در کشورهای کمدرآمد یا با درآمد متوسط زندگی میکنند. علت این موضوع میتواند شیوع بیشتر برخی بیماریهای عفونی، حوادث جادهای، یا مشکلات دوران بارداری و زایمان (مثل سوءتغذیه مادر یا زایمان طول کشیده) باشد. البته در بعضی موارد، صرع ممکن است به علت زمینه ژنتیکی بروز پیدا کند.
با آموزش درست بیماران و خانوادهها و پیگیری منظم درمان، بیش از ۷۰ درصد موارد صرع با مصرف داروهای موجود قابل کنترل است. درمان به موقع و مناسب میتواند کیفیت زندگی بیماران را افزایش دهد و خطر عوارض جسمی و روانی بیماری را کاهش دهد. در نتیجه، افراد مبتلا میتوانند مانند سایر مردم زندگی عادی داشته باشند و به فعالیتهای روزمره مثل رانندگی، ورزش و سفر بپردازند.
References:
1. https://www.epilepsy.com/
2. https://epilepsysociety.org.uk/
3. Uptodate 2025/ Epilepsia
4. Adams and Victor's Principles of Neurology, 12th Edition, Chapter 15
5. Aminoff's Neurology and General Medicine, Seizures and General Medical Disorders