Parkinson hastalığı, nöronların zamanla dejenerasyonu nedeniyle hareket kontrolünün giderek azaldığı en yaygın kronik nörolojik hastalıklardan biridir. Başlıca belirtiler: kontrolsüz titreme, hareketlerde yavaşlama, kas sertliği ve denge sorunları. Zamanla ilaçların etkisi azalabilir ve yan etkiler artabilir; bu nedenle yaşam kalitesini artıracak yeni yöntemler geliştirilmiştir. Bunlardan biri, özellikle ileri evrelerde etkili olan Derin Beyin Uyarımı (DBS)’dir. DBS, anormal beyin elektriksel aktivitesini hedefleyerek hareketi iyileştirir ve belirtileri azaltır.
DBS nasıl çalışır?
DBS, anormal beyin aktivitesini elektriksel uyarılarla düzenleyen minimal invaziv bir yöntemdir. İlaçlara yanıtı azalan ve daha şiddetli semptomları olan hastalarda özellikle faydalıdır. Elektrotlar, Parkinsone ait belirtilerin oluştuğu belirli beyin bölgelerine yerleştirilir.
Önce hedef bölgeler MR ve BT ile belirlenir; ardından elektrotlar cerrahi olarak yerleştirilir. Baş, boyun ve omuz altından ilerleyen bir kablo, elektrotları göğüs içine yerleştirilen pil/jeneratöre bağlar; bu cihaz beyne elektrik darbeleri gönderir. Hasta genellikle uyanıktır ve yerleşimin doğruluğunu teyit için kolunu oynatması istenebilir. Bu aşama genelde 2–3 saat sürer.
Yerleştirmeden sonra nörolog cihazı programlar: şiddet, darbe süresi ve frekans kişiye özel ayarlanır ve düzenli kontrollerle güncellenir. Cihaz gece-gündüz otomatik uyarı verir; hastalığın seyrine göre ek ayarlar gerekebilir. Amaç, beyin ritimlerini düzenlemek, motor kontrolü iyileştirmek ve belirtileri azaltmaktır.
DBS’nin önemli bir avantajı, belirti olmadan geçen “iyi zaman”ın artması ve çoğu hastada ilaç ihtiyacının azalmasıdır. Bu, yaşam kalitesini artırırken bulantı, baş dönmesi ve uyku sorunları gibi ilaç yan etkilerini de azaltır. Ayrıca DBS, ilaçların neden olduğu motor dalgalanmaları azaltarak daha istikrarlı hareket kabiliyeti sağlar.
Zorluklar ve kısıtlar
DBS’nin maliyeti yüksektir ve her ne kadar minimal invaziv olsa da enfeksiyon, kanama, elektrotun yanlış konumlandırılması gibi cerrahi riskler taşır. Her hasta için uygun olmayabilir; bazı kişilerde sık ayar gereksinimi tedaviye uyumu etkileyebilir.
Güncel gelişmeler ve gelecek
DBS, Parkinson ve esansiyel tremor tedavisinde yaygın kullanılır; depresyon ve inme sonrası yeti kaybında olası faydaları araştırılmaktadır. Yeni sistemler adaptif/kapalı devre DBS ile beyin aktivitesini kaydedip uyarımı otomatik ayarlayabilir ve uzaktan optimizasyon olanağı sunabilir.
Özet
DBS, Parkinson’da belirtileri azaltan ve yaşam kalitesini artıran etkili modern bir tedavidir; anormal beyin aktivitesini modüle ederek yüksek yan etkili ilaçlara bağımlılığı azaltabilir. Maliyet ve cerrahi gereksinimi gibi zorlukları olsa da, süregelen ilerlemeler DBS’yi Parkinson ve diğer nörolojik hastalıklarda önde gelen seçeneklerden biri hâline getirmektedir.