آیا این روش درمانی برای من مناسب است؟
بیماری پارکینسون یکی از شایعترین بیماریهای مزمن عصبی است که در آن به دنبال تحلیل سلولها، به تدریج توانایی فرد در کنترل حرکات بدن کاهش مییابد. از علائم اصلی این بیماری میتوان به لرزشهای غیرقابل کنترل، کندی در حرکت، سفتی عضلات و مشکلات در تعادل اشاره کرد. از آنجا که به مرور زمان اثر درمانهای دارویی کمتر شده و عوارض جانبی افزایش مییابند، محققان به دنبال روشهای نوین درمانی برای بهبود کیفیت زندگی بیماران پارکینسون بودهاند. یکی از این روشها، تحریک عمقی مغز (Deep Brain Stimulation یا DBS) است که بهویژه در موارد پیشرفته بیماری پارکینسون موثر شناخته شده است. این روش درمانی جریانهای الکتریکی غیرطبیعی مغز را هدف قرار داده و از این طریق به بهبود حرکت و کاهش علائم بیماری کمک میکند.
نحوه عملکرد DBS
تحریک عمقی مغز یک روش کم تهاجم است که در آن از جریانهای الکتریکی برای اصلاح فعالیت غیرطبیعی مغزی استفاده میشود. این روش بهویژه برای بیمارانی که علائم شدیدتری از بیماری پارکینسون دارند و کارایی داروها در آنها کاهش یافته، مفید است. در این روش، الکترودهای مشخصی در بخشهای خاصی از مغز که در آنها فعالیت غیرطبیعی وجود دارد کاشته میشوند باعث بروز علائم پارکینسون شده است.
ابتدا، پزشکان با استفاده از روشهای تصویربرداری مانند MRI و CT Scanمکان دقیق نواحی آسیب دیده را شناسایی میکنند. سپس، با استفاده از روشهای جراحی، الکترودها را به بخشهای خاصی از مغز وارد میکنند. پس از قرار دادن الکترودها در بافت مغز، یک سیم به این الکترودها متصل میشود که از سر، گردن و شانهها عبور کرده و به یک باتری در قفسه سینه متصل میشود که این باتری پالسهای الکتریکی تولید کرده و آنها را به مغز ارسال میکند. بیمار در طول جراحی بیدار است و ممکن است از او خواسته شود که بازوی خود را حرکت دهد تا پزشکان از دقت جایگذاری الکترودها مطمئن شوند. این مرحله از جراحی معمولاً حدود ۲ تا ۳ ساعت طول میکشد.
پس از جایگذاری الکترودها، بیمار باید برای تنظیم دستگاه به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کند. در این مرحله، پزشکان دستگاه DBS را بهطور دقیق تنظیم میکنند تا بر اساس نیازهای فردی بیمار، شدت، مدت زمان و تعداد پالسهای الکتریکی تنظیم شود. این تنظیمات بهطور مداوم انجام میشود و دستگاه بهطور خودکار در طول روز و شب پالسهای الکتریکی را به مغز ارسال میکند. در این مرحله، بیمار ممکن است لازم باشد تنظیمات بیشتری را بر اساس تغییرات در وضعیت بیماری خود دریافت کند. هدف از تنظیم این دستگاه، تنظیم امواج مغزی و نهایتا بهبود کنترل حرکات و کاهش علائم بیماری است.
یکی از بزرگترین مزایای DBS در درمان بیماری پارکینسون این است که به بیمار کمک میکند تا بدون آنکه علائم بیماری برای او اختلالی ایجاد کند، زمان بیشتری را با ارامش سپری کند. در حقیقت، درمان با DBS میتواند نیاز به مصرف داروهای پارکینسون را کاهش دهد. بسیاری از بیماران پارکینسون پس از شروع درمان با DBS قادر هستند که داروهای خود را کاهش داده و در حین حال علائم بیماریشان تحت کنترل قرار داشته باشد. این امر نه تنها باعث بهبود کیفیت زندگی بیماران میشود، بلکه عوارض جانبی ناشی از داروها مانند تهوع، سرگیجه و مشکلات خواب را نیز کاهش میدهد.
همچنین، DBS به بیمار این امکان را میدهد که در اکثر اوقات از توان حرکتی بیشتری برخوردار باشد. در حالی که داروهای پارکینسون در بسیاری از موارد بعد از مدتی اثر خود را از دست داده و نوسانات حرکتی ایجاد میکنند، DBS این نوسانات را کاهش داده و باعث بهبودی در توان حرکتی بیمار شود.
چالشها و محدودیتهای DBS
با وجود تمامی مزایای تحریک عمقی مغز، این روش درمانی بدون چالش نیست. یکی از مهمترین چالشها هزینه بالای جراحی و دستگاههای مورد استفاده در DBS است. همچنین، هرچند این روش کمتهاجم است، اما بههرحال نیاز به جراحی دارد که شامل ریسکهایی مانند عفونت، خونریزی یا مشکلات در جریان جایگذاری دقیق الکترودها میشود. ضمن آنکه ممکن است تمامی بیماران، شرایط مطلوبی برای انجام این جراحی را نداشته باشند. علاوه بر اینها، در برخی از بیماران ممکن است تنظیمات دستگاه نیاز به تغییرات مکرر داشته باشد تا بهترین نتیجه به دست آید که این موضوع میتواند باعث کاهش تبعیت از روند درمانی در بیماران شود.
پیشرفتهای اخیر و آینده DBS
تحریک عمقی مغز بهطور گستردهای در درمان بیماریهایی چون "پارکینسون" و "لرزش اساسی" مورد استفاده قرار گرفته است، اما تحقیقات نشان میدهند که این روش میتواند برای درمان بیماریهای دیگر مانند افسردگی و ناتوانیهای ناشی از سکته مغزی نیز مفید باشد. محققان به دنبال استفاده از DBS برای درمان سایر اختلالات نورولوژیک هستند، بهویژه آن دسته از بیماران که به درمانهای دارویی معمولی پاسخ نمیدهند.
در حال حاضر، برخی از پیشرفتها در زمینه DBS به تنظیم خودکار دستگاهها با استفاده از دادههای بهدستآمده از مغز بیمار اشاره دارند. بهطور مثال، برخی از دستگاههای جدید قادر به ضبط فعالیتهای مغزی در لحظات مختلف هستند و این دادهها میتواند برای بهینهسازی درمان و تنظیم دقیقتر دستگاه استفاده شود. این پیشرفتها به بیماران این امکان را میدهند که بدون نیاز به مراجعه مکرر به کلینیک، درمان خود را از راه دور تنظیم کرده و در نتیجه مسیر درمان سادهتر و کارآمدتر باشد.
در مجموع، تحریک عمقی مغز (DBS) یک روش مؤثر و نوین در درمان بیماری پارکینسون است که میتواند به کاهش علائم بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند. این روش با استفاده از جریانهای الکتریکی به اصلاح فعالیت امواج غیرطبیعی مغزی پرداخته و میتواند نیاز به داروهای پرعارضه را کاهش دهد. با این حال، این روش درمانی چالشهایی نظیر هزینه بالا و نیاز به جراحی نیز دارد. پیشرفتهای مداوم در زمینه DBS و کاربردهای بالقوه آن در درمان سایر اختلالات مغزی، این روش را به یکی از مهمترین گزینههای درمانی برای بیماران پارکینسون و سایر اختلالات عصبی تبدیل کرده است.