صرع، به عنوان یکی از شایعترین اختلالات عصبی، میتواند تأثیرات زیادی بر کیفیت زندگی فرد مبتلا بگذارد. تشخیص به موقع علائم صرع و شناخت نوع حملات، نه تنها به افراد مبتلا کمک میکند تا بتوانند زندگی روزمره خود را به بهترین نحو مدیریت کنند، بلکه باعث میشود که از بروز آسیبهای جدیتر و مشکلات طولانیمدت نیز جلوگیری شود.
علائم صرع میتوانند به شکلهای مختلفی بروز کنند و هر فرد مبتلا ممکن است علائم متفاوتی را تجربه کند. به همین دلیل، آگاهی از علائم اولیه و هشداردهنده این بیماری برای افراد مبتلا و اطرافیان آنها حیاتی است.
شناخت علائم صرع به این معنی است که فرد مبتلا میتواند حملات خود را پیشبینی کرده و اقدامات لازم را انجام دهد. علاوه بر این، آگاهی از علائم میتواند به تشخیص سریعتر بیماری کمک کند و روند درمان را تسهیل کند. در بسیاری از موارد، شناخت درست علائم صرع از بروز آسیبهای جانی و روانی جلوگیری کرده و کیفیت زندگی فرد را بهبود میبخشد.
علائم صرع میتوانند جسمانی، حسی و روانی باشند و هر کدام از این علائم میتوانند در شدت و مدت زمان مختلفی بروز کنند. به همین دلیل، درک تفاوتها و تنوع این علائم برای ارائه درمانهای مناسب و پیشگیری از حملات در آینده بسیار اهمیت دارد.
در این مقاله، به بررسی علائم مختلف صرع و نحوه بروز آنها خواهیم پرداخت تا بتوانیم آگاهی بیشتری در این زمینه ایجاد کنیم.
علائم جسمانی صرع
در زمان بروز حمله، تغییرات بدنی گوناگونی ممکن است ظاهر شود. مهمترین این نشانهها عبارتاند از:
- علائم عضلانی: این تشنجها معمولاً به صورت انقباضات غیرقابل کنترل عضلات بروز میکنند و میتوانند در هر قسمت از بدن رخ دهند، از جمله دستها، پاها یا صورت.
- سقوط ناگهانی: به دلیل از دست دادن تعادل یا هوشیاری، فرد ممکن است بدون هشدار قبلی بر روی زمین بیفتد.
- لرزش و تکانهای شدید: در حملات منتشر (جنرالیزه)، ممکن است بدن فرد مبتلا به طور مکرر تکان بخورد و دچار لرزشهای شدید شود.
- تغییرات تنفسی: در برخی موارد، فرد مبتلا ممکن است دچار مشکلات تنفسی شود و برای مدتی تنگی نفس و یا توقف کوتاهمدت تنفس را تجربه کند.
- بیحسی و گزگز: افراد مبتلا به صرع، ممکن است دچار بیحسی یا احساس گزگز در یک بخش از بدن خود، مخصوصا نوک انگشتان شوند. این علائم عمدتا در تشنجهای کانونی به دلیل تحریک بخش خاصی از مغز، ایجاد میشود.
علائم حسی صرع
برخی از علائم صرع به صورت تغییر در حواس ظاهر میشود. این علائم ممکن است شامل:
- اختلالات حسی: بعضی بیماران درست پیش از بروز تشنج یا در حین تشنج بوهای تند و ناخوشایند، طعمی عجیب یا صدایی ناگهانی در گوش خود را حس کنند.
- تغییرات در ادراک و هوشیاری :یکی از علائم رایج حملات صرع، تغییر در وضعیت هوشیاری است. فرد ممکن است آگاهی خود نسبت به زمان و مکان را از دست بدهد و دچار فراموشی موقت نسبت به موقعیت خود شود.
- توهمات دیداری و شنیداری: در برخی موارد، فرد مبتلا ممکن است تصاویر یا صداهایی را ببیند یا بشنود که در واقع وجود ندارند. این توهمات میتوانند جزئی از حملات کانونی (فوکال) باشند.
علائم روانی صرع
صرع میتواند تأثیرات روانی متعددی بر فرد بگذارد. برخی از این علائم شامل:
- نوسانات خلقی: فرد مبتلا ممکن است دورههایی از اضطراب، افسردگی یا تحریکپذیری را تجربه کند.
- کاهش تمرکز و حافظه: حملات صرع ممکن است به طور موقت باعث مشکلات حافظه و تمرکز شود. این امر میتواند تأثیرات منفی بر زندگی روزمره گذاشته و باعث افت عملکرد تحصیلی و شغلی فرد مبتلا شود.
- اختلالات خواب: بیخوابی، خوابآلودگی بیش از حد یا بیدارشدنهای مکرر در شب از مشکلات شایعی است که کیفیت خواب فرد مبتلا را تحت تأثیر قرار میدهد.
علائم هشداردهنده قبل از حمله صرع
برخی از بیماران چند ثانیه تا چند دقیقه پیش از شروع تشنج، نشانههایی تجربه میکنند که به آنها «اورا» گفته میشود. شناخت این نشانهها به بیمار فرصت میدهد در جای امن قرار گیرد یا به اطرافیان خبر دهد تا از آسیب پیشگیری شود. مهمترین اوراها عبارتاند از:
- احساس ناگهانی اضطراب یا دلواپسی
- اختلال در بویایی یا چشایی؛ استشمام بوی نامعمول یا چشیدن طعم عجیب
- گیجی یا سرگیجه کوتاهمدت
- تغییرات بینایی یا شنوایی؛ دیدن لکههای نور، تاری دید یا شنیدن صداهایی که وجود ندارند
- نقص هماهنگی حرکتی؛ احساس سنگینی یا ناهماهنگی در دستوپا
آگاهی از علائم صرع نه تنها برای خود فرد مهم است، بلکه برای اطرافیان وی نیز ضروری است تا در مواقع لازم بتوانند از او حمایت کنند. با تشخیص به موقع علائم و دریافت درمان مناسب میتوان به طور مؤثر از بروز بحرانها جلوگیری کرده و زندگی سالمتر و کنترلشدهتری داشت.
References:
- https://www.epilepsy.com/
- https://epilepsysociety.org.uk/
- Uptodate 2025/ Epilepsia
- Adams and Victor's Principles of Neurology, 12th Edition, Chapter 15
- Aminoff's Neurology and General Medicine, Seizures and General Medical Disorders