راهکارهای روانشناختی و حمایتی
اگر شما یا فردی از نزدیکانتان مبتلا به پارکینسون باشد و با این بیماری آشنا باشید، حتما خواهید دانست که این بیماری فراتر از لرزش دست یا کندی حرکت بوده و گاهی اوقات، سایهای از افسردگی یا اضطراب نیز بر روزهایتان میافتد و بار بیماری را برای شما سنگینتر میکند. اما لازم است بدانید که اینها بخشی طبیعی از مسیر هستند و با ابزارهای علمی و کاربردی، میتوانید آنها را مدیریت کنید. این مقاله، بر اساس تجربیات سایر مبتلایان و دانش متخصصان، به شما کمک میکند تا افسردگی و اضطراب را بهتر بشناسید و راههایی برای مدیریت این چالشها پیدا کنید.
پارکینسون به دنبال کاهش دوپامین در بافت مغزی رخ میدهد، مادهای که نه تنها مسئول کنترل حرکت بدن بوده، بلکه نقش کلیدی در تنظیم خلقوخو دارد. تغییر سطوح دوپامین، در کنار تغییرات سایر مواد شیمیایی مانند سروتونین، میتواند باعث بروز افسردگی و اضطراب در مبتلایان شود، گاهی حتی سالها پیش از ظاهر شدن اولین علائم حرکتی. بیش از نیمی از افراد مبتلا در طول دوران بیماری خود یکی یا هر دو وضعیت را نیز تجربه میکنند. افسردگی همیشه با غم آشکار همراه نیست، بلکه اغلب به صورت تدریجی نمایان میشود: کاهش انرژی، از دست دادن علاقه به چیزهایی که قبلاً لذتبخش بودند، مشکل در تمرکز یا حتی تغییرات در خواب و اشتها.
اضطراب اما معمولا به شکل متفاوتی رخ میدهد: معمولا بصورت بروز ناگهانی نگرانیهای کنترلنشده میباشد، بیقراری یا حتی حملات پانیک همراه با تپش قلب و تنگی نفس. اضطراب اغلب روند نوسانی داشته و ممکن است با از بین رفتن اثر داروها بروز کند. وقتی اثرات دارو کم میشود، علائم حرکتی برمیگردند و اضطراب هم اوج میگیرد – اما با دوز بعدی، اغلب فروکش میکنند. همپوشانی نشانههای اضطراب و افسردگی با علائم پارکینسون تشخیص دقیق را دشوار میسازد، اما آگاهی از آنها قدم اول خواهد بود. اگر احساس میکنید هر یک این حالات باعث اختلال در زندگی روزمره شما شده است، نباید نشانه ضعف تلقی نکنید، بلکه بخشی از تغییرات زیستی سیستم عصبی شماست.
نکته حائز اهمیت که باید در نظر داشته باشید این است که افسردگی و اضطراب اغلب همراه با یکدیگر رخ میدهند، پس اگر نشانههای یکی را حس کردید، بهتر است به دنبال نشانههای دیگری نیز بگردید. البته توجه داشته باشید که نباید بیتفاوتی یا آپاتی (apathy) را با افسردگی اشتباه گرفت. بیتفاوتی یا آپاتی اغلب با پیشرفت بیماری مرتبط است. فرد مبتلا ممکن است ساعتها بیحرکت و بیحوصله باشد، اما خودش شکایتی نداشته باشد. این حالت ممکن است به داروهای ضدافسردگی پاسخ ندهد، اما اعمال برخی تغییرات سازنده در سبک زندگی روزمره، یادآوریهای بیرونی و یا حتی مصرف داروهایی از دسته متفاوت ممکن است موثر باشد.
درمان: از دارو تا ذهن
مدیریت این حالات نه تنها کیفیت زندگی را بالا برده، بلکه حتی کنترل علائم حرکتی پارکینسون را آسانتر میکند.
درمان دارویی افسردگی و اضطراب در افراد مبتلا به پارکینسون، شبیه افراد غیر مبتلا میباشد. هرچند در ابتدای درمان ممکن است تا شروع اثر داروها چند هفته زمان طی شود. البته این داروها باید با احتیاط مصرف شوند، چرا که میتوانند باعث گیجی، خوابآلودگی یا عدم تعادل شوند، ضمن آنکه خطر وابستگی و یا تداخل با داروهای پارکینسون نیز وجود دارد. لذا هرگز نباید بدون مشورت با پزشک و به طورخودسرانه مصرف شوند.
اما دارودرمانی تنها روش نیست. استفاده از روشهای رواندرمانی، به ویژه درمان شناختی رفتاری در بیماران پارکینسون، تاثیرات قابل توجهی دارد. این روش تا حد زیادی امکان مهار علائم اضطراب و افسردگی را فراهم میسازد. البته حضور خانواده در فرآیند روان درمانی و همراهی آنان میتواند شانس اثربخشی و بهبودی شما را تا حد زیادی افزایش دهد.
حرکت در مسیر بهبودی
• ورزش را دستکم نگیرید؛ تاثیرات ورزش در فرآیند بهبودی پارکینسون بسیار قابل توجه میباشد. تمرینات هوازی مثل پیادهروی یا شنا و تمرینات انعطافی مانند یوگا نه تنها سرعت پیشرفت بیماری را کاهش میدهد، بلکه خلقوخو را بهبود بخشیده و اضطراب را کاهش میدهد. حتی ۱۰ دقیقه تمرین روزانه، اثرات چشمگیری در بهبودی شما خواهد داشت خصوصا اگر بصورت گروهی انجام شود.
• تکنیکهای خود مراقبتی ذهنی هم میتوانند انتخاب هوشمندانهای باشند؛ ذهنآگاهی با تنفس عمیق یکی از روشهای کاهنده اضطراب بوده که به سادگی نیز قابل اجراست. برنامهریزی فعالیتهای لذتبخش مثل گوش دادن به موسیقی یا تماس با عزیزان میتواند افسردگی را به عقب براند.
• بهداشت خواب را جدی بگیرید: بیدارشدن در زمان ثابت و داشتن روتین آرامشبخش شبانه، میتواند باعث تقویت تواناییهای ذهنی شده و عوارض پارکینسون و علائم اضطراب و افسردگی را کاهش دهد.
• گروههای حمایتی را فراموش نکنید. ارتباط با کسانی که تجربیات مشابه دارند، احساس تنهایی و انزوای اجتماعی را کم میکند و راهکارهای عملی به اشتراک میگذارد.
در پارکینسون صبر و تابآوری بخشی کلیدی در درمان است. با قدمهای کوچک مثل انجام فعالیتهای لذتبخش روزانه یا وقت گذراندن با عزیزانتان شروع کنید. با مهرورزی و شفقت به خود قادر خواهید بود علائم خود را تا حد قابل توجهی مدیریت کنید.
به یاد داشته باشید که تعریف سلامت روان فقط نبودن مشکل نیست؛ بلکه زندگی در بهترین حالت ممکن است و شما شایسته آن هستید که با وجود پارکینسون آرامش را تجربه کنید.