شواهد محدودی وجود دارد که رژیم غذایی به طور مستقیم بر تعداد یا شدت حملات تشنج اثر میگذارد، اما داشتن یک رژیم غذایی متعادل میتواند به حفظ انرژی، تأمین مواد مغذی ضروری و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. این نوع رژیم به شما کمک میکند تا فعالیتهای روزانهتان را راحتتر انجام دهید و خواب منظمی داشته باشید.
رژیم غذایی متعادل چیست؟
یک رژیم غذایی متعادل معمولاً شامل مقدار مناسبی از کربوهیدراتها، پروتئینها، میوهها و سبزیجات، چربیها و همچنین مایعات فراوان است. در ادامه چند توصیه ساده برای دنبال کردن رژیم غذایی متعادل آورده شده است:
· هر روز حداقل پنج وعده میوه و سبزیجات مصرف کنید.
· غذاهایتان را با کربوهیدراتهای سالم مثل سیبزمینی، نان، برنج یا ماکارونی غنی کنید.
· از منابع پروتئینی مانند لوبیا، حبوبات، ماهی (حداقل یک بار در هفته)، تخممرغ و گوشت قرمز به میزان مناسب استفاده کنید.
· لبنیات یا جایگزینهای آن مثل شیر سویا یا ماست را در رژیم خود بگنجانید.
· از روغنها و کرههای غیراشباع به مقدار متعادل استفاده کنید.
· مصرف غذاهای پرچرب، پرنمک و پرشکر را کاهش دهید.
· مایعات فراوان بنوشید؛ شش تا هشت لیوان آب در روز.
· تا حد امکان از مواد اولیه تازه برای پخت و پز استفاده کنید.
غذاهایتان را خودتان آماده کنید تا بهتر بتوانید مواد تشکیلدهنده آن را مدیریت کنید.
مکملهای حاوی ویتامین و مواد معدنی
بدن برای عملکرد صحیح و حفظ سلامت به ویتامینها و مواد معدنی نیاز دارد. با این حال، مصرف مکملهای غیرضروری ممکن است مضر باشد. در ادامه به چند نکته مهم درباره مکملها و تأثیر غذا بر تشنج پرداختهایم:
ویتامین D به تنظیم کلسیم و فسفر کمک میکند که برای سلامت استخوانها، دندانها، عضلات و سیستم ایمنی ضروری هستند. نور خورشید منبع اصلی ویتامین D است، اما این ویتامین در زرده تخممرغ، گوشت قرمز، جگر، غذاهای دریایی و برخی مواد غذایی غنیشده مثل غلات صبحانه نیز یافت میشود. برخی داروهای ضدتشنج ممکن است تراکم استخوان را کاهش دهند و خطر شکستگی را افزایش دهند. در این موارد، پزشک ممکن است مصرف مکمل ویتامین D و کلسیم را توصیه کند.
اسید فولیک برای زنان باردار یا زنانی که قصد بارداری دارند ضروری است. معمولاً دوز ۱ تا ۵ میلیگرم روزانه توصیه میشود. افراد مبتلا به صرع که قصد بارداری دارند، باید از ابتدای تلاش برای بارداری و حداقل تا هفته ۱۲ بارداری (و گاهی در کل بارداری) تحت نظر پزشک، اسید فولیک را احتمالاً با دوز بالاتر از ۵ میلیگرم مصرف کنند.
آیا هر غذایی میتواند باعث تشنج شود؟
هیچ مطالعه معتبری نشان نداده که غذای خاصی به طور کلی باعث تشنج در افراد مبتلا به صرع میشود، به جز در موارد نادر صرع رفلکسی که تشنج در اثر مصرف برخی غذاها ایجاد میشود.
برخی افراد ممکن است احساس کنند که برخی رنگهای خوراکی و مواد نگهدارنده، مانند شیرینکنندههای مصنوعی، میتوانند باعث تشنج در آنها شوند، ولی هیچ مدرک علمی معتبری برای این موضوع وجود ندارد.
آب گریپ فروت و آب انار باعث تشنج نمیشوند، اما ممکن است عوارض جانبی برخی از داروهای ضد تشنج را افزایش داده و یا تاثیر آن را کاهش دهند. بنابراین بهتر است بروشور داروی مصرفی خود را مطالعه کنید تا از احتمال وجود این تاثیرات مطلع شوید.
برخی مطالعات نشان دادهاند که کافئین به دلیل تأثیر تحریککنندهای که بر سیستم عصبی مرکزی دارد، ممکن است احتمال وقوع تشنج را برای برخی افراد افزایش دهد. کافئین در چای، قهوه، نوشابه و برخی از نوشیدنیهای انرژیزا یافت میشود. همچنین ممکن است کافئین بر عملکرد داروهای ضدصرع در کنترل تشنج تأثیر بگذارد. اگر نگران تأثیر کافئین بر کنترل تشنج خود هستید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
رژیمهای غذایی خاص
رژیم کتوژنیک میتواند یک رژیم درمانی موثر برای برخی از افراد مبتلا به تشنجهای مقاوم به درمان باشد. این رژیم باید تحت نظارت متخصص تغذیه و متخصص مغز و اعصاب دنبال شود. این رژیم شامل نسبتهای مشخصی از چربی بالا، کربوهیدرات کم و پروتئین متوسط است که میتواند بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد و شرایط بیمار را بهبود دهد. مزایای این رژیم شامل کاهش تعداد تشنجها، خوابآلودگی کمتر و نیاز کمتر به داروهای ضدصرع همزمان است.
روزهداری (فستینگ) ممکن است برای برخی افراد مبتلا به صرع مناسب باشد، اما پیش از اقدام باید با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید. شواهد کافی درباره ایمنی یا تأثیر فستینگ بر افراد مبتلا به صرع وجود ندارد. برخی از عوارض فستینگ شامل احساس ضعف و خستگی، اختلالات خواب، کمآبی و اختلال در نظم مصرف داروهای ضدتشنج میباشد.
منابع:
2. https://epilepsysociety.org.uk/
3. Uptodate 2025/ Epilepsia
4. Adams and Victor's Principles of Neurology, 12th Edition, Chapter 15
5. Aminoff's Neurology and General Medicine, Seizures and General Medical Disorders