Epilepsi, tekrarlayan ve öngörülemeyen nöbetlerle seyreden en yaygın nörolojik bozukluklardan biridir. Doğru tanı, yönetim ve tedavi için kritiktir; süreç karmaşık olabilir ve dikkatli tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu yazı, epilepsi tanısında izlenen adımları özetler.
Epilepsi nedir?
Beyindeki anormal elektriksel aktivitenin nöbetlere yol açtığı bir durumdur. Nöbetler; istemsiz hareketler, bilinç kaybı veya tuhaf duyumlar şeklinde olabilir. Her nöbet epilepsi değildir: tek bir nöbet yüksek ateş, hipoglisemi veya beyin hasarı gibi etkenlerle gelişebilir. Gerekçesiz tekrarlayan nöbetlerde epilepsiden şüphe edilir.
Epileptik nöbetleri diğer nedenli nöbetlerden ayırmak gerekir; bu yüzden tanı birkaç temel aşamadan geçer.
1. Adım: Ayrıntılı öykü alma
En önemli basamak. Hasta ve görgü tanıklarından belirtiler, nöbetin tipi/sıklığı/süresi, olası tetikleyiciler (uykusuzluk, stres, çakan ışıklar) ve ailede epilepsi/diğer nörolojik hastalık öyküsü sorgulanır.
Öyküde neler yardımcı olur?
-
Nöbet tanımı: Bilinç kaybı oldu mu? İstemsiz hareketler? Süre?
-
Tıbbi geçmiş: Kafa travması, beyin enfeksiyonları, gelişim sorunları.
-
İlaçlar/çevresel etkenler: Bazı ilaçlar, maddeler, alkol nöbet tetikleyebilir.
-
Aile öyküsü: Genetik yatkınlık ihtimali.
2. Adım: Fizik ve nörolojik muayene
Koordinasyon, kas gücü, duyu, refleksler; ayrıca bellek ve dikkat değerlendirilir. Tek başına tanı koydurmaz ama olası nedenlere dair ipucu sağlar.
3. Adım: Tanısal testler
-
EEG (Elektroensefalografi)
Kafa derisine yerleştirilen elektrotlarla beyin elektriksel aktivitesi kaydedilir.
-
Uygulama: Rutin EEG 20–40 dakika sürer; gerekirse hastanede video-EEG ile saatler/günler boyunca uzun kayıt yapılır.
-
Ne gösterir: Epilepsiye işaret eden özgül örüntüler. Normal EEG’nin epilepsiyi dışlamadığı unutulmamalıdır.
-
Beyin görüntüleme
Yapısal nedenleri saptamak için:
-
MRI epilepsi tanısında genellikle tercih edilir.
-
BT (CT) acillerde veya MRI yoksa kullanılır.
-
Kan testleri
Hipoglisemi, elektrolit bozuklukları, enfeksiyon gibi epileptik olmayan nedenleri dışlamak için yapılır. -
Diğer özel incelemeler
Karmaşık olgularda SPECT veya PET ile kan akımı/metabolizma değerlendirilerek nöbet başlangıç odağı belirlenebilir.
4. Adım: Ayırıcı tanı
Senkop, panik atak, psikojenik nonepileptik nöbetler, uyku bozuklukları ve migren gibi durumlar epilepsiyi taklit edebilir. Öykü-muayene-test kombinasyonu ile ayrım yapılır.
Sonuç
Epilepsi çok biçimli bir hastalıktır; doğru tanı, hasta-aile-ekip iş birliğiyle konur. Tıptaki ilerlemeler tanıyı her geçen gün kolaylaştırmaktadır. Şüpheli belirtilerde gecikmeden uzmana başvurun; erken ve doğru tanı, başarılı yönetimin ilk adımıdır.