دگزیدون^®

 

نام ژنریک: دگزامتازون

شکل دارویی: محلول قابل تزریق حاوی 4 میلی‌گرم دگزامتازون در هر میلی‌لیتر

دسته دارویی: کورتیکواسترویید

موارد مصرف: این دارو در درمان بیماری‌های مختلف آلرژیک، خونی، پوستی، نئوپلاستیک، روماتیسمی، خودایمنی، سیستم عصبی، کلیوی و تنفسی کاربرد دارد.

 

دگزیدون^®

دگزیدون^® (دگزامتازون) از داروهای کورتیکواستروئیدی طولانی‌اثر است. این دارو با مکانیسم‌هایی از جمله کاهش تولید واسطه‌های التهابی و سرکوب مهاجرت نوتروفیل‌ها، التهاب را کاهش می‌دهد. علاوه بر این، دگزامتازون سیستم ایمنی را سرکوب کرده و اثر ضدتهوع نیز نشان می‌دهد.

 

موارد مصرف دگزیدون^®

• انواع آلرژی
• بیماری‌های مختلف هماتولوژیک، پوستی، نئوپلاستیک، روماتیسمی، خودایمنی، سیستم عصبی، کلیوی و تنفسی
• کمبود آدرنوکورتیکوئید اولیه یا ثانویه
• مدیریت شوک و ادم مغزی
• عامل تشخیصی برای برخی از بیماری‌ها
• ادم مغزی در ارتفاع بالا یا بیماری حاد کوهستان
• پیش‌گیری از تهوع و استفراغ مربوط به شیمی‌درمانی، پرتو درمانی و عمل جراحی
• حمله حاد آسم
• سوء تغذیه ناشی از سرطان
• درمان کمکی برای درد ناشی از سرطان پیشرفته
• سندرم زجر تنفسی حاد متوسط تا شدید
• بیماران بستری مبتلا به کووید-19
• تسریع بلوغ ریه جنین
• پیش‌گیری از عوارض عصبی ناشی از مننژیت باکتریایی
• پیش‌گیری از عود میگرن
• درمان کمکی و کوتاه‌مدت در آرتریت، بورسیت حاد و تحت حاد و آرتروز پس از سانحه
• طاسی منطقه‌ای
• کلوئید
• ضایعات موضعی و التهابی در لیکن پلان، درماتیت عصبی و پسوریازیس
• لوپوس دیسکوئید

 

شکل دارویی دگزیدون^®

محلول قابل تزریق حاوی 4 میلی‌گرم دگزامتازون در هر میلی‌لیتر

 

نحوه‌ آماده‌سازی دگزیدون^®

دگزیدون^® محلول آماده تزریق است و نیازی به رقیق‌سازی ندارد. 

 

نحوه و مقدار تزریق دگزیدون^®

• تزریق مستقیم دگزیدون^® به صورت داخل وریدی باید به آرامی طی 1 تا چند دقیقه انجام شود.
• دگزیدون^® همچنین می‌تواند با انفوزیون داخل وریدی متناوب (Intravenous Piggyback) طی 5-30 دقیقه تجویز شود.
• تزریق سریع دگزیدون^® ممکن است با تحریک پریینه همراه باشد (به‌ویژه در دوزهای بالاتر). بنابراین، برای جلوگیری از تحریک پریینه، بهتر است دارو را بیشتر رقیق کرده و با سرعت کمتری از طریق انفوزیون داخل وریدی متناوب (Intravenous Piggyback) تجویز شود.
• دگزیدون^® با غلظت 4 یا 10 میلی‎گرم در میلی‎لیتر به روش تزریق عضلانی عمیق قابل تجویز است.
• این دارو نباید به صورت اپیدورال تزریق شود.
• تزریق داخل مفصلی در مفاصل ناپایدار توصیه نمی‌شود.
• تزریق دگزیدون^® به مناطقی از بدن که عفونت دارند، نباید انجام شود.

 

موارد نیازمند پایش در زمان مصرف دگزامتازون

• در بیماران مبتلا به سرطان قبل از شروع درمان با دگزامتازون و داروهای ضدسرطان، باید غربالگری هپاتیت B انجام شود.
• بیمارانی که مدتی در آب و هوای گرمسیری حضور داشته‌اند یا اسهال با دلیل نامشخص دارند، قبل از آغاز درمان باید از نظر ابتلا به آمیب بررسی شوند.
• فشار خون، سطح هموگلوبین، گلوکز و پتاسیم خون، وجود خون در مدفوع و تراکم استخوان باید پایش شود.
• در صورت بروز علائم آسیب عضلانی، باید کراتین کیناز پایش شود.
• در صورت مصرف دگزامتازون در کودکان، باید قد، وزن و میزان رشد پایش شود.
• سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال باید بررسی شود.
• احتمال فعال شدن مجدد سل باید در بیمارانی که سل نهفته دارند یا واکنش مثبت به تست توبرکولین نشان می‌دهند، ارزیابی شود.
• در صورت مصرف دگزامتازون به صورت مزمن، بهتر است معاینه چشم به طور مرتب انجام شود.
• در درمان‌های طولانی‌تر از 6 هفته، باید تغییرات فشار داخل چشم بررسی شود.
• در بیماران مبتلا به مولتیپل میلوما، قبل از شروع درمان با دگزامتازون به عنوان بخشی از درمان ترکیبی، آزمایش بارداری باید در بیمارانی که ممکن است باردار شوند، انجام گردد.

 

موارد منع مصرف دگزامتازون

• در صورت سابقه حساسیت به دگزامتازون یا سایر اجزای فرمولاسیون، از مصرف این دارو اجتناب کنید.
• در صورت داشتن عفونت‌های قارچی سیستمیک، عفونت باکتریایی خون، زخم معده و دوازدهه، گلوکوم و سندروم کوشینگ، از مصرف دگزامتازون خودداری کنید.
• تزریق واکسن‌های ویروس زنده یا ویروس زنده ضعیف‌شده در حین مصرف دگزامتازون توصیه نمی‌شود.
• در صورت ابتلا به برخی عفونت‌های ویروسی مانند آبله‌مرغان یا هرپس، تزریق دگزامتازون توصیه نمی‌شود.

 

هشدارها و موارد احتیاط مصرف دگزامتازون

• در حین مصرف دگزامتازون، بیمار باید از لحاظ نارسایی آدرنال بررسی شود.
• در طول درمان با این دارو، بهتر است مصرف پتاسیم، ویتامین B6، ویتامین C، ویتامین D، فولات، کلسیم و فسفر را افزایش دهید.
• این دارو باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن شده و احتمال بروز عفونت‌های مختلف را افزایش می‌دهد. بنابراین بهتر است دست‌ها را مرتب بشویید و از افراد مبتلا به عفونت، سرماخوردگی یا آنفولانزا دوری کنید. در صورت بروز علائم عفونت (مانند تب، لرز، گلودرد شدید، گوش‌درد، سرفه یا خلط) به پزشک خود اطلاع دهید.
• در صورت ابتلا به هپاتیت B و یا سابقه ابتلا به آن، قبل از مصرف دارو با پزشک مشورت کنید.
• در صورت ایجاد یا تشدید علائم بیماری‌های روان با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت بروز علائم مربوط به قند خون بالا با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت بروز علائم سندروم کوشینگ مانند افزایش وزن در قسمت فوقانی کمر یا شکم، صورت ماه شکل یا سردرد شدید، با پزشک خود تماس بگیرید.
• دگزامتازون باید در بیماران مبتلا یا مشکوک به فئوکروموسیتوم و همچنین بیماران مبتلا به اسکلروز سیستمیک با احتیاط تجویز شود.
• در صورت درد شدید شکم، استفراغ، سرگیجه شدید، غش کردن، ضعف عضلات، احساس خستگی شدید، کاهش اشتها و کاهش وزن، با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت داشتن علائم کمبود پتاسیم، مانند درد، ضعف یا گرفتگی عضلانی و ضربان قلب غیرطبیعی، با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت بروز علائم پانکراتیت، مانند درد شکم، کمردرد شدید و استفراغ، با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت داشتن علائم فشار خون بالا، مانند سردرد یا سرگیجه شدید، غش کردن یا تغییر در بینایی با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت بروز تنگی نفس، افزایش وزن ناگهانی، تغییر در بینایی، تشنج، تغییرات پوستی، ایجاد ضایعات رنگی روی پوست و دهان، درد قفسه سینه، ضربان قلب غیرطبیعی، درد استخوان‌ها یا مفاصل یا تورم در دست‌ها یا پاها، با پزشک خود تماس بگیرید.
• دگزامتازون باید در بیمارانی که از نارسایی قلبی یا فشار خون بالا رنج می‌برند یا سابقه سکته قلبی داشته‌اند، با احتیاط مصرف شود.
• این دارو باید در بیماران با مشکلات گوارشی (مانند زخم معده و کولیت اولسراتیو) و نارسایی کبدی یا کلیوی، با احتیاط مصرف شود.
• در بیماران مبتلا به میاستنی گراویس، ممکن است در 2 هفته ابتدایی مصرف داروی دگزامتازون، علائم تشدید شوند. در این صورت با پزشک خود تماس بگیرید.
• در صورت تغییر در وضعیت تیروئید (کم‌کار یا پرکار شدن تیروئید) ممکن است نیاز به تنظیم دوز وجود داشته باشد.
• تجویز دگزامتازون باید در بیماران با سابقه تشنج با احتیاط صورت گیرد.
• بهتر است در افراد مسن، دگزامتازون با کمترین دوز و در کوتاه‌ترین زمان ممکن مصرف شود.
• دوزهای بالای دگزامتازون نباید برای مدیریت ضربه به سر مصرف شود.
• در بیماران با سابقه ابتلا به هرپس سیمپلکس چشمی با احتیاط مصرف شود. در صورت وجود هرپس سیمپلکس چشمی فعال، از مصرف دارو خودداری کنید. تجویز دگزامتازون برای درمان نوریت بینایی توصیه نمی‌شود.
• درمان را با کاهش تدریجی دوز قطع کنید.
• بیماران در شرایط استرس ممکن است به دوزهای بالاتری دگزامتازون نیاز داشته باشند.

 

مصرف دگزامتازون در دوران بارداری و شیردهی

• پیش از مصرف دگزامتازون در دوران بارداری یا شیردهی با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
• تصمیم‌گیری درباره مصرف دگزامتازون در دوران بارداری یا شیردهی با توجه به نوع بیماری متغیر است و با توجه به مزایای مصرف دارو برای مادر و ریسک بروز عوارض در جنین صورت می‌گیرد.

 

عوارض جانبی دگزامتازون

هر دارو به موازات اثرات مطلوب درمانی، ممکن است باعث بروز برخی عوارض جانبی ناخواسته شود؛ البته این عوارض در تمام افراد دیده نمی‌شود. از جمله عوارض احتمالی این دارو عبارتند از:

• مشکلات گوارشی
• تعریق شدید
• سکسکه
• افزایش اشتها
• سرگیجه، ضعف و خستگی
• سردرد
• مشکلات خواب
• افزایش احتمال پوکی استخوان

 

تداخلات دارویی دگزامتازون

در مورد مصرف دگزامتازون به همراه دارو یا مکمل‌های دیگر با پزشک یا داروساز مشورت شود.

 

بسته‌بندی دگزیدون^®

هر بسته حاوی 5 یا 10 عدد ویال دگزیدون^® است.

 

شرایط نگهداری دگزیدون^®

• دارو را در دمای کمتر از 30 درجه سانتی‌گراد به دور از یخ زدگی و نور نگهداری کنید.
• دارو را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
• دارو تا پایان ماه ذکر شده در تاریخ انقضای بسته‌بندی قابل استفاده است. از مصرف و نگهداری داروهای تاریخ گذشته خودداری کنید.

 

منابع

1. Dexamethasone (systemic): Drug information, UpToDate 2025
2. https://www.medicines.org.uk/emc/product/2633/smpc